خانه منجم باشی: یادگاری تاریخی از دوره قاجار

شهر لنگرود در استان گیلان از زیبایی های طبیعی متعددی برخوردار است و به دلیل نزدیکی به ساحل چمخاله یکی از مقاصد گردشگری استان به شمار می رود. این شهر علاوه بر زیبایی های طبیعی، دارای پیشینه تاریخی بلندی است که گوشه ای از آن را می توان در خانه منجم باشی دید.

خاندان منجم باشی:

این خاندان از افراد صاحب نام و مهم لنگرود محسوب می شوند و از نیمه دوم قرن دوازدهم و از زمان آقا محمد خان قاجار نامشان برای اولین بار در تاریخ آمده است. این خاندان تا پایان قرن سیزدهم و قبل از شروع حکومت پهلوی، یعنی چیزی در حدود صد سال بر گیلان حاکم بوده اند. اصالت آنها به شرق گیلان، یعنی لاهیجان، لنگرود، رودسر، رانکوه و این حوالی می رسد.

اولین فرد از این خاندان میرزا صادق یا میرزا محمد صادق بوده است که به دلیل تسلط بر علم نجوم بدین لقب مفتخر گشته است و حاکم لنگرود و رانکوه بوده است.

میرزا موسی نایب رشتی از دیگر افراد مهم این خاندان در تاریخ قاجار بوده است که از او به عنوان شخصی مدیر و جنگی یاد می شود و نامش به عنوان مشاور دربار، پیشکار و وزیر در تاریخ ذکر شده است. وی در سال 1212 از طرف فتحعلی شاه مامور مذاکره با برادر یاغی شاه برای خاتمه ستیز گشت و موفق شد به این غائله خاتمه دهد. از دیگر موفقیت های وی شکست قوای روس در سال 1220 در محلی به نام پیله داربن بود. به دستور وی سربازان در جنگل ها مخفی شدند و با رسیدن قوای روس از مخفیگاه بیرون آمده و با حمله به آنها، قوای دشمن را به سمت کشتی های خود در دریای خزر فراری دادند.

پس از میرزا موسی، اهمیت این خاندان بیشتر شد و حاکمیت آنها در گیلان تثبیت شد. در طول این دوره صد ساله، افراد دیگری نیز از این خاندان بزرگ در برخی امور و تحولات تاریخی دربار نقش داشته اند که از آنها در کتب تاریخی قاجار یاد شده است.

از این خانواده ثروتمند و مشهور چند آثار و ابنیه در لنگرود باقی مانده است که یکی از آنها خانه منجم باشی است.

 

خانه منجم باشی:

این مجموعه ساختمانی، که به نماد شهر لنگرود تبدیل شده، از آثار به جا مانده از دوره قاجار به شمار می آید. این خانه همانند اغلب خانه های مهم دوره قاجار دارای بخش های بیرونی، اندرونی، خلوت خانه، مسجد و حمام است که امروزه قسمت حمام و مسجد از کل مجموعه جدا افتاده است.

معماری:

ورودی اصلی خانه، ساختمان مهتابی است. این قسمت دارای سر در هلالی شکل است و در تزئین آن از گچبری های ساده استفاده شده است. هر چند معماری خانه ساده است، اما همین تزئینات ساده شکوه و زیبایی خاصی به آن بخشیده است.

اتاق ها:

خانه منجم باشی به صورت دو طبقه ساخته شده است. طبقه دوم دارای یک سالن پذیرایی و سه اتاق است و ایوانی به عرض یک متر و طول ده متر در جلوی تمام اتاق ها کشیده شده است که 4 ستون چوبی، سقف ایوان را نگه داشته و نمای زیبایی به خانه بخشیده اند.

در داخل اتاق ها نیز از تزئینات گچبری به شکل گل در اطراف درب و پنجره ها استفاده شده است. درب و پنجره های داخلی به صورت هلالی و برخی دیگر به شکل مربع ساخته شده اند که از مشخصه های معماری قاجاری هستند. در تزئین پنجره ها، شیشه های رنگی در اشکال مختلف به کار رفته است. به نظر می رسد که در تزئین درب و پنجره های برخی اتاق ها، عبارت «یا علی» دیده می شود که می تواند از شیعه بودن صاحب بنا و عشق او به حضرت علی حکایت داشته باشد. اتاق ها همانند همتایان قدیمی خود دارای طاقچه های بزرگ و کوچک گچبری شده اند.

سقف اتاق ها با استفاده از چوب، به صورت تخته هایی با ابعاد مساوی و چیده شده به شکل مرتب در کنار هم، ساخته شده است.

در دکوراسیون این بنا، از اسباب قدیمی و مبلمان متعلق به خاندان منجم باشی استفاده شده و تصاویری از زنان و مردان عضو این خاندان برای معرفی به گردشگران بر روی طاقچه ها گذاشته شده است.

نمای بنا:

نمای بیرونی خانه یک معماری اصیل گیلانی را پیش چشم می آورد. بام این بنا به شیوه سنتی معماری گیلان واشن ریزی شده و با چوب و سفال پوشش داده شده است. لبه آن به شیوه سربندی سه پوش و چکش برگردان ساخته شده است. در نمای بیرونی بنا از ستون های باریک و تزئینات چوبی و گچ بری استفاده شده است که به زیبایی آن افزوده است.

محوطه بیرونی خانه منجم باشی با گل کاری و درخت کاری حیاط تکمیل شده است. حوض کوچکی در میان حیاط بنا شده است و صندلی های فلزی و تاب کوچک اطراف حیاط، دقایقی گردشگران را به یک استراحت کوتاه مهمان می کنند.

اطراف خانه منجم باشی یک دیوار با استفاده از بلوک سیمانی کشیده شده است که در سال های بعد و برای محافظت از بنا ساخته شده است.

 

مسیر دسترسی:

خانه منجم باشی در شهر لنگرود در فشکالی محله، جنب سبزه میدان واقع شده است. گردشگران زیادی در سفر به لنگرود از این خانه که بخشی از هویت تاریخی شهر را تشکیل می دهد، دیدن می کنند.

شهر لنگرود:

لنگرود از شهرهای زیبای استان گیلان است که در فاصله 60 کیلومتری گیلان واقع شده است. این شهر بر روی جلگه ای سرسبز قرار دارد و فاصله آن از دریا حدود 10 کیلومتر است. قسمت های جنوبی آن با کوهپایه های جنگلی پوشیده شده است.

شهر لنگرود دارای قدمت تاریخی بلندی است و نام آن حدود 900 سال پیش در کتب تاریخی آمده است. مردمان آن به پیشه کشت انواع برنج، چای و صیفی جات مشغول هستند و صید ماهی نیز در آن رواج دارد. بازار هفتگی آن در روزهای شنبه و چهارشنبه مورد استقبال مردم و گردشگران است.

دیدنی های نزدیک به خانه منجم باشی:

در این شهر، گردشگران علاوه بر بازدید از خانه منجم باشی می توانند از سایر دیدنی های آن مانند پل خشتی لنگرود، مسجد جامع، خانه دریابیگی، باغ منجم باشی در روستای دیوشل، قلعه دزدبن، لیلا کوه، ساحل چمخاله و تالاب زیبای کیاکلایه دیدن کنند.

پل خشتی لنگرود
پل خشتی لنگرود

 

متن دیدگاه‌ها

یک نظر ارسال کنید